📝 Güç Kalitesi

Kompanzasyon Nedir, Ne Demek? Kondansatör, Kontaktör ve Röle

6S Teknoloji · 08.11.2026 · 6 dk okuma

Kompanzasyon Nedir, Ne Demek? Kondansatör, Kontaktör ve Röle — 6S Teknoloji

Kompanzasyon, bir tesisin şebekeden çektiği reaktif gücü kendi içinde karşılayarak güç faktörünü düzeltme işlemidir. Kelime "telafi etmek" anlamına gelir: motorların ve trafoların ihtiyaç duyduğu endüktif reaktif güç, panoya yerleştirilen kondansatörlerden sağlanır; şebekeden yalnızca gerçek iş yapan aktif güç çekilir. Bu yazıda kompanzasyon ne demek, kompanzasyon kondansatörü ve kompanzasyon kontaktörü ne işe yarar, reaktif güç kontrol rölesi nasıl karar verir, sade bir dille anlatıyoruz.

Reaktif güç neden oluşur?

Motor, trafo, balast, kaynak makinesi gibi bobinli (endüktif) yükler manyetik alan kurmak için şebekeden sürekli enerji alıp geri verir. Bu gidip gelen enerji iş yapmaz, ancak kabloları ve trafoyu yükler. Buna endüktif reaktif güç (kVAr) denir. Aktif güç (kW) ile reaktif gücün vektörel toplamı görünür güçtür (kVA); aktif gücün görünür güce oranı ise güç faktörüdür (cos φ). Güç faktörü düştükçe aynı iş için daha fazla akım çekilir.

Kompanzasyon nasıl çalışır?

Kondansatör, bobinin tersi davranır: endüktif yük akımı gerilimden geri bırakırken kondansatör ileri alır. İkisi aynı panoda buluşunca reaktif akımlar birbirini büyük ölçüde götürür. Şebeke tarafında ölçülen reaktif güç sıfıra yaklaşır, güç faktörü 1'e yakınlaşır. Kondansatörler kademeler hâlinde (ör. 5, 10, 20 kVAr) gruplanır ve yüke göre devreye alınıp çıkarılır.

Kompanzasyon panosunun parçaları

ElemanGöreviDikkat
Kompanzasyon kondansatörüKapasitif reaktif güç üretirGerilim ve kVAr değeri yüke uygun seçilir; ömrü ısı ve harmonikle kısalır
Kompanzasyon kontaktörüKademeyi devreye alır/çıkarırKondansatör anahtarlamaya özel, ön dirençli tip kullanılır
Reaktif güç kontrol rölesi (RKR)Ölçer, kademe kararı verirAkım trafosu ana girişte olmalı; yanlış CT = yanlış karar
Şönt reaktörKapasitif fazlalığı dengelerGece ve düşük yükte kapasitif ceza riski olan tesislerde
Harmonik filtre reaktörüKondansatörü harmoniklerden korurSürücü ve UPS ağırlıklı tesislerde zorunlu
Sigorta / şalterKademe korumasıKondansatör akımı anma değerinin 1,5 katına göre seçilir

Neden zorunlu sayılır?

  • Reaktif ceza: Türkiye'de belirli güç sınırının üzerindeki abonelerde endüktif ya da kapasitif reaktif enerji, aktif enerjiye göre belirlenen oranı aşarsa faturaya ceza kalemi eklenir. Ayrıntı için reaktif enerji cezası yazımıza bakın.
  • Kapasite: güç faktörü 0,7'den 0,95'e çıkan tesiste aynı trafo yaklaşık %35 daha fazla aktif yük taşır.
  • Kayıp: akım düştüğü için kablo ve trafo bakır kayıpları azalır, gerilim düşümü iyileşir.

Kompanzasyon panosunda sık görülen sorunlar

  • Kondansatör kapasitesi zamanla düşer; röle kademe çeker ama kVAr gelmez, ceza başlar.
  • Kontaktör kontakları yapışır ya da açmaz; gece yük yokken kademe devrede kalır ve kapasitif ceza oluşur.
  • Rölenin akım trafosu yanlış fazda ya da ters bağlıdır; röle sürekli yanlış karar verir.
  • Harmonik bozulma yüksektir; kondansatör ısınır, şişer, sigorta atar.
  • Kademe sayısı yetersizdir; hassas ayar yapılamaz ve oran sınırın etrafında salınır.

Kompanzasyonu uzaktan izlemek

Kompanzasyon panosu çalışıyor görünse de ceza faturada ortaya çıkana kadar sorun fark edilmez. 6S Teknoloji platformu reaktif güç kontrol rölesini ve ana sayacı Modbus üzerinden okur; endüktif ve kapasitif reaktif oranını saatlik hesaplar, ceza sınırına yaklaşıldığında ve kademe arızası şüphesinde uyarı gönderir. Böylece aylık ceza yerine günlük düzeltme yapılır. Ayrıntı için kompanzasyon izleme çözüm sayfasına ve desteklenen röleler arasında GrupArge RKR şablonuna göz atın.

İlgili İçerikler

Kompanzasyon İzlemeReaktif Enerji CezasıGrupArge RKRenerji izleme sistemireaktif ceza önlemetrafo yük ve sıcaklık izlemeKompanzasyon Hesaplama: kVAr Nasıl Bulunur?Kompanzasyon Panosu Bakımı: Kontrol Listesi

Sık Sorulan Sorular

Kompanzasyon kısaca ne demek?
Motor ve trafoların ihtiyaç duyduğu reaktif gücü şebekeden çekmek yerine panodaki kondansatörlerden karşılayarak güç faktörünü 1'e yaklaştırma işlemidir. Amaç reaktif cezadan kurtulmak, trafo kapasitesini açmak ve kayıpları azaltmaktır.
Kompanzasyon kontaktörü ile normal kontaktör arasındaki fark nedir?
Kondansatör devreye girerken çok yüksek darbe akımı çeker. Kompanzasyon kontaktörleri bu darbeyi sınırlayan ön dirençli yardımcı kontaklara sahiptir; normal kontaktör kullanılırsa kontaklar kısa sürede yapışır.
Kompanzasyon panosu varsa neden hâlâ reaktif ceza geliyor?
En sık nedenler kapasitesi düşmüş kondansatörler, yapışmış ya da açmayan kontaktörler, rölenin yanlış bağlanmış akım trafosu ve gece düşük yükte devrede kalan kademelerin kapasitif cezaya yol açmasıdır. Reaktif oranın sürekli izlenmesi bu sorunları fatura gelmeden gösterir.

Tesisinizi 6S Teknoloji ile İzleyin

6S Teknoloji'yi Tesislerinizde Görün

Bir demo oturumunda kendi verilerinizle sistemi keşfedin.