📝 Donanım

X/5 Sayaç Bağlantısı: Akım Trafolu Ölçüm, Şema ve Çarpan

6S Teknoloji · 08.11.2026 · 6 dk okuma

X/5 Sayaç Bağlantısı: Akım Trafolu Ölçüm, Şema ve Çarpan — 6S Teknoloji

X/5 sayaç (ya da x5 sayaç), akımı doğrudan değil akım trafosu üzerinden ölçen elektrik sayacıdır. "X" primer akımı, "5" ise trafonun sekonderinden sayaca giden 5 A'lik standart akımı gösterir: 100/5, 200/5, 400/5 gibi. Yük akımı 100 A'in üzerine çıkan hemen her tesiste sayaç bu yöntemle bağlanır. Bu yazıda x/5 sayaç bağlantısı nasıl yapılır, trifaze sayaç bağlantı şeması hangi uçları içerir, çarpan nasıl hesaplanır ve sahada en çok hangi hatalar yapılır, adım adım anlatıyoruz.

Neden akım trafosu kullanılır?

Sayaç ve analizörlerin akım girişleri genellikle 5 A (bazı modellerde 1 A) için tasarlanır. 630 A çeken bir ana pano akımını doğrudan sayaçtan geçirmek mümkün değildir. Akım trafosu (CT) primer akımı sabit oranda küçültür: 400/5 A trafoda primerden 400 A geçerken sekonderden 5 A akar. Sayaç 5 A'i ölçer, gerçek değer için oran uygulanır. Doğrudan bağlantılı sayaçlar ise tipik olarak 5–100 A arası yüklerde kullanılır.

Trifaze x/5 sayaç bağlantı şeması: uçlar

BağlantıUçAçıklama
Gerilim girişleriL1, L2, L3, NFaz-nötr gerilimleri doğrudan ya da sigorta üzerinden sayaca
Akım girişi L1S1 → giriş, S2 → çıkışL1 fazındaki akım trafosunun sekonderi
Akım girişi L2S1 → giriş, S2 → çıkışL2 fazındaki akım trafosunun sekonderi
Akım girişi L3S1 → giriş, S2 → çıkışL3 fazındaki akım trafosunun sekonderi
TopraklamaS2 ortak noktaSekonder devresi tek noktadan topraklanır
HaberleşmeA/B (RS-485)Modbus RTU ile uzaktan okuma

Akım trafosunun P1 ucu şebeke (besleme) tarafına, P2 ucu yük tarafına bakmalıdır. S1 ve S2 sekonder uçlarının sayaçta doğru girişe gitmesi, ölçümün yönünü belirler. Faz sırası da kritiktir: L1 gerilimi ile L1 akım trafosu aynı faz olmalıdır; aksi hâlde sayaç güç faktörünü yanlış görür ve enerjiyi eksik ya da negatif ölçer.

Çarpan hesabı

  • Çarpan = primer akım ÷ sekonder akım. 200/5 → 40; 400/5 → 80; 1000/5 → 200.
  • Gerilim trafosu da varsa (OG ölçüm): toplam çarpan = akım oranı × gerilim oranı.
  • Sayaçta çarpan parametre olarak girilmişse ekran gerçek kWh gösterir; girilmemişse ekrandaki değer çarpanla çarpılır.
  • Örnek: ekranda aylık fark 1.250 kWh, trafo 200/5 → gerçek tüketim 1.250 × 40 = 50.000 kWh.

Sahada sık yapılan hatalar

  • Ters CT: P1-P2 ya da S1-S2 ters bağlanırsa o fazın gücü negatif okunur; toplam kW düşük görünür, kWh eksik sayılır. Sahada export olmayan tesiste negatif kW görmek bağlantı hatasının kesin işaretidir.
  • Faz karışıklığı: L2 gerilimine L3 akımı bağlanırsa güç faktörü anlamsız değerler alır (ör. 0,5 kapasitif).
  • Açık sekonder: yük altında CT sekonderi açık bırakılırsa uçlarda tehlikeli gerilim oluşur; sayaç sökülmeden önce kısa devre klemensi kapatılmalıdır.
  • Yanlış çarpan: trafo 300/5 iken sayaca 400/5 girilirse tüm değerler %33 fazla çıkar.
  • Yetersiz sınıf: ölçüm için en az 0,5 sınıfı CT kullanılır; koruma CT'si (5P10 vb.) düşük yükte doğruluğu bozar.

Bağlantıyı nasıl doğrularsınız?

Devreye almada her faz için akım, gerilim, aktif güç ve güç faktörü ayrı ayrı okunur. Sağlıklı bağlantıda üç fazın aktif gücü de pozitif, güç faktörü yükün karakterine uygun (ör. motor yükünde 0,8–0,95 endüktif) olmalıdır. Bir fazın gücü negatif ya da güç faktörü diğerlerinden çok farklıysa o fazın CT yönü ya da faz eşlemesi kontrol edilir. Enerji analizörü varsa fazör diyagramı ekranı bu kontrolü dakikalar içinde yapar; bkz. enerji analizörü nedir.

Uzaktan izleme ile bağlantı hatasını yakalamak

Bağlantı hatası çoğu zaman devreye almada değil aylar sonra, fatura ile sayaç uyuşmayınca fark edilir. 6S Teknoloji platformu sayaç ve analizörleri Modbus üzerinden okurken faz bazında aktif gücü izler; negatif güç ya da uyumsuz güç faktörü görüldüğünde bağlantı hatası alarmı üretir ve değeri gizlemek yerine sahaya düzeltme talebi açar. Çarpan cihaz şablonunda tek yerde tanımlanır; böylece panoda değişen bir akım trafosu yazılımda da güncellenir. Ayrıntı için elektrik izleme sayfasına ve desteklenen cihazlardan Schneider PM5350 şablonuna göz atın.

İlgili İçerikler

Enerji AnalizörüSchneider PM5350Elektrik İzlememerkezi enerji izleme sistemireaktif ceza takip sistemitrafo izleme yazılımıAkım Trafosu (CT) Oranı ve Polarite HatalarıOtomatik Sayaç Okuma Sistemi Nedir? Rehber

Sık Sorulan Sorular

X/5 sayaç ne demek?
Akımı akım trafosu üzerinden ölçen sayaçtır. X primer akımı (100, 200, 400 A…), 5 ise sekonderden sayaca giden standart 5 A akımı gösterir. Gerçek tüketim, ekrandaki değerin trafo oranıyla (X ÷ 5) çarpılmasıyla bulunur.
Akım trafosu ters bağlanırsa ne olur?
O fazın aktif gücü negatif okunur, toplam kW ve kWh eksik sayılır. Export olmayan bir tesiste negatif güç görmek bağlantı hatasının kesin işaretidir; değer mutlak alınarak örtülmez, S1-S2 ya da P1-P2 yönü düzeltilir.
X/5 sayaçta çarpan nasıl hesaplanır?
Çarpan = primer ÷ sekonder akım; 200/5 için 40, 400/5 için 80. Gerilim trafosu da varsa akım oranı ile gerilim oranı çarpılır. Çarpan sayaca parametre olarak girilmişse ekran doğrudan gerçek kWh gösterir.

Tesisinizi 6S Teknoloji ile İzleyin

6S Teknoloji'yi Tesislerinizde Görün

Bir demo oturumunda kendi verilerinizle sistemi keşfedin.